Internetmythes: zoetstoffen zijn onveilig
Fred Brouns

Fred Brouns

Emeritus hoogleraar Innovatie Gezonde Voeding, Universiteit Maastricht

1642 keer bekeken

Op internet en sociale media klinken veel angstscenario’s over zoetstoffen aannemelijk, maar wat leren de feiten ons? Fred Brouns geeft uitsluitsel over theorieën die vaak worden aangehaald in een gesprek over zoetstoffen. In dit artikel bespreekt hij de mythe dat zoetstoffen onveilig zijn.

Met zoetstoffen kan een frisdrank ‘light’ of ‘zero’ worden gemaakt, zo heeft het vrijwel geen tot nul calorieën, maar bevredigt het wel ‘de wens naar zoet’. Dat is fijn als je minder calorieën wil consumeren.


In de wereld van het internet bestaan echter veel speculaties over de (indirecte) gevaarlijke effecten van zoetstoffen. Iedereen, ongeacht opleiding, geloof en daadwerkelijke kennis, kan wat schrijven en publiceren op het internet. Vaak wordt de basis van menig betoog gevormd door gekunsteld onderzoek bij proefdieren en mensen, of niet verdedigbare aannamen en speculaties in publicaties.

Mythe: laag- of niet calorische zoetstoffen zijn een risico voor de gezondheid

Een reeks van internationale expertpanels – bestaande uit toxicologen, medici en voedingskundigen – kwamen de afgelopen jaren telkens tot de conclusie dat laag- en niet-calorische zoetstoffen, in hoeveelheden toegestaan, veilig zijn en dus geen gevaar vormen voor de gezondheid. Deze conclusies zijn na een recente herevaluatie opnieuw bekrachtigd.

In 2015 stelde ANSES dat er geen lange termijn data zijn om te kunnen concluderen dat er op de lange duur sprake kan zijn van een gezondheidsvoordeel

Tegengeluid van ANSES

Er worden toch ook kritische kanttekeningen geplaatst, vraag je je nu misschien af? Dat klopt, recent startte foodwatch een handtekeningenactie om zoetstoffen toch maar weer opnieuw te laten evalueren met betrekking tot de effecten op de gezondheid. Hierin noemde foodwatch onder andere als reden dat ANSES, de Franse voedselautoriteit, wel een negatief advies uitgeeft over het gebruik van zoetstoffen.  

In 2015 stelde ANSES dat er geen lange termijn data zijn om te kunnen concluderen dat er op de lange duur sprake kan zijn van een gezondheidsvoordeel. ANSES vermeldt ook dat er geen bewijs is dat aspartaam kanker veroorzaakt, en dat de meeste studies (maar wel allemaal van korte duur) geen effect laten zien op ongewenste gewenning aan, en zucht naar, zoet. Bij gebruik van light in plaats van frisdrank met suikers wordt een afname van de energie-inname waargenomen, stelt ze. ANSES concludeert ook dat geen van de vier beschikbare goed gecontroleerde studies naar het effect van zoetstoffen op de energie-inname een gewichtstoename liet zien en dat consumptie op korte en midden termijn geen effect heeft op het bloedglucose zowel bij gezonde mensen als personen met diabetes.

Desalniettemin is het advies van ANSES om zoetstof te gebruiken negatief. ANSES volgt met het afraden van het gebruik van zoetstoffen in feite een voorzorgsprincipe dat luidt dat indien er geen lange termijn gegevens zijn (gedurende één of meerdere generaties) die een gunstig effect laten zien, je deze als overheid niet kunt/mag aanbevelen. Dat is een zeer rigide principe dat vooral wordt toegepast indien er een verdenking is dat er schade zou kunnen optreden. Die verdenking wordt echter niet uitgesproken door ANSES. Wel dat er geen lange termijn data zijn.


Om diezelfde reden sprak ANSES ook de zorg uit over het gebruik tijdens zwangerschap en in vroege kinderjaren.

Herevaluatie EFSA

Recentelijk herevalueerde EFSA de zoetstoffen aspartaam en sucralose, dit ook in het licht van de zorgen van ANSES. Uitkomst van deze evaluaties: beide zijn veilig en eerdere zorgwekkende argumenten gebaseerd op onacceptabele wetenschappelijke speculaties mochten naar de prullenbak. EFSA stelde in 2016 tevens expliciet dat het gebruik van sucralose in voeding ook voor specifieke medische condities bij kinderen van 1-3 jaar eveneens veilig is.

Conclusies:

  • De door EFSA en in navolging daarvan door NVWA toegelaten zoetstoffen zijn veilig.
  • Studies van relatief korte duur wijzen vrijwel allemaal in de richting van voordelen van het vervangen van toegevoegde suikers door zoetstoffen.
  • Meerjaren studies van de effecten van een gecontroleerde inname zijn tot op heden bij mensen niet uitgevoerd met als voornaamste reden daarvan dat dit in de praktijk vrijwel onhaalbaar is. Lange termijn data ontbreken dus inderdaad.
  • Een Nederlandse studie bij jeugdigen waarbij gedurende > 1 jaar dagelijks een drankje met zoetstof of met suiker werd ingenomen liet bij suikerdrank een gewichtstoename zien en een significant verschil ten gevolgen van de zoetstofdrank.

Heb je vragen aan Fred Brouns naar aanleiding van het artikel? Stel deze hieronder.


Lees meer over zoetstoffen: 

De basisbeginselen van zoetstoffen Iedereen lijkt tegenwoordig een mening te hebben over zoetstoffen in ons voedsel. De een vind het een veilige stof, de ander vertrouwt het niet. Voor een gezond gesprek over zoetstoffen zijn de basisbeginselen essentieel, vindt Kees de Graaf

De werking van zoetstof op ons brein en ons lichaam Wat weten we van de invloed die zoetstoffen hebben op ons brein en ons lichaam? We vroegen het aan neurowetenschapper Paul Smeets.

De EFSA, wat doen ze voor ons? Alle zoetstoffen hebben een E-nummer. Dat betekent dat het door de Europese Commissie is goedgekeurd en verantwoord in gebruik is. De EFSA adviseert de Europese Commissie over of nieuwe en bestaande stoffen een E-nummer mogen hebben. Wat is de EFSA eigenlijk precies en hoe bepalen ze hun advies?

Waarom zit er xylitol in de Peijnenburg Zero? Hoe maakt de producent zijn keuze voor een zoetstof? Peijnenburg lanceerde onlangs een ontbijtkoek zonder toegevoegde suikers: Peijnenburg Zero. In deze ontbijtkoek zit xylitol in plaats van suiker. Directeur Rene Groen legt uit waarom er voor deze zoetstof is gekozen

Kies jij ook stevia omdat het gezonder is? Een natuurlijke vervanger van suiker, zo wordt stevia aangeprezen. Het lijkt een uitkomst voor mensen die minder suiker willen eten. Liesbeth Oerlemans legt uit hoe het 'zoete' plantje wordt gebruikt.

Hoe heb je een goed gesprek over zoetstoffen, als de meningen op voorhand al lijken vastgepind? Het lijkt een onmogelijkheid te zijn geworden: een constructief gesprek voeren over een thema als zoetstoffen. Drie kritische en actieve volgers van Nederland Voedselland geven hun mening over dit vraagstuk.

Het gesprek