Is suiker verslavend?
Rob Markus

Rob Markus

Hoogleraar Neuropsychologie, Universiteit Maastricht

​Voedingshypes ontstaan veelal doordat media, pers en soms zelfs collega-onderzoekers studie-uitkomsten onjuist interpreteren en als waarheid aan het publiek presenteren. Dat suiker tegenwoordig wordt gezien als verslavend, is daarvan een voorbeeld, zegt Rob Markus.

Het Diabetes Fonds opende een afkickkliniek voor suiker en speelt daarmee in op deze verslavinghype, suiker wordt daarmee in een adem genoemd als de oorzaak van de obesitas- (en diabetes)epidemie in ons land. Ook hebben ze de Tweede Kamer een petitie aangeboden ter preventie van diabetes. Met name de afkickkliniek kan rekenen op een brede publiekelijke belangstelling, zo blijkt vanuit de verschillende media. Het strookt echter niet met de huidige wetenschappelijke kennis op dit gebied.

Onjuiste interpretatie van de wetenschap

De misvatting dat suiker verslavend is, vindt zijn oorsprong in dierexperimenteel onderzoek. In het onderzoek werden ratten uitgehongerd en moesten daarna kiezen tussen droge brokjes of suikerwater; ze kozen natuurlijk voor suikerwater (want dat is lekker). Het suikerwater veroorzaakte een verhoging van dopamine in hun breintjes. Omdat harddrugs zoals cocaïne ook dopamine verhogen – weliswaar op totaal andere wijze – veronderstelden de onderzoekers dat ook suiker verslavend kan zijn. Zonder verdere onderbouwing uit humane studies is dit vervolgens gretig door pers, media en commerciële ondernemers opgeklopt en als waarheid aan het publiek gepresenteerd.

In tegenstelling tot wat er wordt geconcludeerd uit de test met de ratten, is een verhoging van dopamine in het brein helemaal niet kenmerkend voor verslaving; het is een normale reactie op plezier. Bijna alles wat fijn is verhoogt namelijk het dopaminelevel. Anders dan voeding zijn drugs zeer schadelijk en veroorzaken ze aanzienlijke drugs-specifieke veranderingen in onze hersenen. Die gaan gepaard met heftige tolerantie (steeds meer nodig), lichamelijke afhankelijkheid (het krijgen van ontwenningsverschijnselen waardoor we niet kunnen stoppen) en daarmee het risico op een overdosis (met de dood tot gevolg). Om een vergelijking te maken tussen een voedingsmiddel als suiker met drugs, en de gevolgen daarvan, trekt het onderzoek dus uit zijn verband.

Laten we vooral genuanceerd blijven over dit soort zaken

Binnen de wetenschap wordt iets pas als ‘waarheid’ beschouwd wanneer het klopt met de gemiddelde uitkomsten van zoveel mogelijk correct uitgevoerde (en gecontroleerde) empirische studies. Ook huidige consortia van Europees samenwerkende wetenschappers (onder andere verenigd in NeuroFAST) hanteren dit principe; zij komen tot de consensus dat specifieke voeding als suiker niet verslavend werkt en ook geen oorzaak is voor obesitas. De algemene bevindingen laten zien dat we niet één soort nutriënt de schuld kunnen geven van gewichtsproblemen: we worden dik omdat we meer calorieën innemen dan nodig is en het maakt daarbij niet uit wat we eten. Natuurlijk zal extra suikerinname bijdragen aan overgewicht wanneer we daarbij niet evenredig meer gaan bewegen, maar dat geldt evenzogoed voor vetten en eiwitten.

Het verdraaien van de werkelijkheid mag dan geliefd maken bij de grote massa, uiteindelijk worden we er met z’n allen niet beter van. Het zal alleen maar bijdragen aan een schijnwerkelijkheid waarin wetenschap en samenleving verder van elkaar verwijderd raken. Laten we vooral genuanceerd blijven over dit soort zaken.

Het gesprek