Wil je ook leven in een minder zoete wereld?
Fred Brouns

Fred Brouns

Emeritus hoogleraar Innovatie Gezonde Voeding, Universiteit Maastricht

Over de gezondheidseffecten van stoffen als suiker en vet wordt in de media een hoop gezegd en geschreven. Dat maakt het de consument allesbehalve makkelijk, stelt Fred Brouns. Hij legt uit hoe hij in zijn werk als wetenschapper duidelijkheid probeert te scheppen, en geeft zijn kijk op een minder zoete wereld.

Toen mij in 2006 tijdens een internationale innovatie meeting werd gevraagd wat ik zou doen met een onderzoekdonatie van een miljoen dollar, was mijn antwoord: besteden aan onderzoek over hoe wij een minder zoete wereld voor onze kinderen kunnen realiseren. Dat wil zeggen een wereld met minder toegevoegde suikers, een wereld waarin ouders beter verantwoorde keuzes zouden maken bij het aankopen van drink- en zoetwaren en verstrekking ervan aan hun kinderen. Tevens een wereld waarin de ‘gezondere keuzes’ vooraan staan in de schappen. Dat was een welgemeende uitspraak, waar ik nog steeds achter sta.

Pleidooi voor ‘minder zoet’

Zoet eten is in toenemende mate verbonden met de consumptie van producten en dranken die zeer suikerrijk zijn. Die toegevoegde suikers (meestal kristalsuiker of siropen) betreffen lege calorieën en inname daarvan gaat ten koste van de consumptie van verse natuurlijke levensmiddelen met een flink gehalte aan voedingsvezel, vitaminen, mineralen en spoorelementen. Pleidooi dus voor ‘minder zoet’!

Maar, ‘minder zoet’ is een lastig en vooral ook een gevoelsvraagstuk

Maar, ‘minder zoet’ is een lastig en vooral ook een gevoelsvraagstuk. Zoet is lekker, verwennend en gewennend. Je kan je dan ook de vraag stellen of consumenten wel willen leven in een minder zoete wereld. De dagelijkse waarheid spiegelt ons voor dat dit een illusie lijkt te zijn. Ondanks de vele waarschuwingen dat toegevoegde suikers onze gebitten schaden en indien vaak ingenomen met frisdrank ook bijdragen aan overgewicht en daarmee samenhangende ziekten (onder andere type 2 diabetes en hart- en vaatziekten) is er een flinke groep consumenten die zich daar niets van aan trekt. De verkoopcijfers van frisdranken en zoete snacks spreken boekdelen. Dat is slechts een aspect van ‘zoete feiten met een bittere smaak’.

Overvloed aan informatie

Een ander aspect is dat er geweldig veel informatie rond gaat in de media over vermeende gezondheidseffecten van suiker, zoals: ‘suiker is giftig, het is verslavend, het is de primaire oorzaak van obesitas en van vele ander chronische ziekten’. Maar, hoe moet je deze informatie als consument interpreteren als je ook hoort dat vet eten en veel snacken de oorzaak is van obesitas, dat het niet vet en suiker zijn die je dik en ziek maken maar dat het tarwe en gluten zijn, of, dat vooral onze afgenomen lichamelijke activiteit de oorzaak is, om maar een paar voorbeelden te noemen.


Om daar duidelijkheid in te scheppen is een gebalanceerde kijk op alle beschikbare gegevens nodig. Wat betekenen de bestaande onderzoekgegevens, hoe zijn deze verkregen? Is dat in een gekunsteld laboratoriumonderzoek, of onderzoek bij mensen in hun normale leefomgeving? Gaat het om onderzoek bij ratten en muizen (wij zijn dat niet) of bij mensen?

Frisdrankconsumptie samen met vette snacks blijkt een desastreuze combinatie te zijn

Wat zegt de wetenschap?

Samen met enkele collega’s heb ik daartoe een poging ondernomen met twee reviews die na ‘peer review’ voor publicatie in internationale vakliteratuur werden geaccepteerd; ‘Does wheat make us fat and sick?‘[i] en ‘Misconceptions about fructose-containing sugars and their role in the obesity epidemic’[ii]. De laatste publicatie werd kort na het uitkomen gekozen tot ‘science paper of the month June’ door de British Nutrition Society en werd binnen korte tijd met meer dan 15.000 downloads ‘begroet’.


In deze kritische reviews wordt beschreven hoe vele speculaties berusten op misinterpretatie van gegevens of op eenzijdige kijk naar een bepaald deel van alle beschikbare data. Belangrijkste conclusies: van tarwe word je niet dik, van suiker word je niet dik en van vet ook niet. Je loopt wel een groot risico om dik te worden als je vaak teveel suiker en vet of  vooral een combinatie daarvan naar binnen werkt. Frisdrankconsumptie samen met vette snacks blijkt een desastreuze combinatie te zijn.

Alleen minder suiker lost niks op

Het blijkt dat een dergelijk consumptiepatroon vooral samenhangt met een reeks van andere factoren die samen een ‘ongezonde leefstijl’ vormen. Kern: door alleen suiker te vermijden of alleen minder vet te eten, wordt er niets opgelost. Er is een drastische aanpak van onze leefstijl nodig. Daarin passen: water drinken als je dorst hebt en, indien toch gewenst, levensmiddelen en dranken met veel toegevoegde suikers slechts als kleine verwenmomenten. Daarnaast het eten van vooral vers, groen en vol met vezels, vitaminen, mineralen en spoorelementen. Meer plantaardig voedsel, dus.


In dit licht moeten ook de recente aanbevelingen van de Nederlandse Gezondheidsraad worden gezien waarbij de focus verschoof van aandacht voor kwantiteit voor voedingsstoffen naar aandacht voor kwaliteit van maaltijden en eetpatronen. Wil je leven in een minder zoete wereld, dan zal je zelf belangrijke keuzes moeten maken.


Fred Brouns is emeritus hoogleraar Innovatie gezonde voeding aan de Universiteit van Maastricht, biomedisch onderzoeker en voedingsfysioloog.

[i] ‘Does wheat make us fat and sick?(verscheen in Journal of Cereal Science 58 (2013) 209e215). Beschikbaar op http://www.brood.net/public/publicaties/artikelen/....  

[ii] ‘Misconceptions about fructose-containing sugars and their role in the obesity epidemic’ (verscheen in Nutrition Research Reviews, 2014, doi:10.1017/S0954422414000067). Beschikbaar op https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambri....

Het gesprek