Gooien we te veel voedsel weg door de woorden 'Ten minste houdbaar tot'?

Poll

Jaarlijks verspillen we per persoon 34 kilo voedsel. Een grote boosdoener is de ten-minste-houdbaar-tot-datum op verpakkingen. Een deel van de mensen gooit namelijk direct na het verstrijken van de datum een product weg. Daarom onderzochten wetenschappers of het weglaten van die datum helpt om verspilling te voorkomen. Dat bleek soms het geval: stroop zonder een houdbaarheidsdatum werd langer bewaard, terwijl pakken sap zonder datum juist sneller in de vuilnisbak belandden. 

Dus gooien we per saldo meer of minder voedsel weg als de ten-minste-houdbaar-tot-datum van verpakkingen zou verdwijnen?

We vroegen drie experts om op die vraag te reageren. Bekijk hier hun perspectieven:

Hilke Bos-Brouwers

Senior Wetenschapper en Projectleider Duurzaamheid bij Wageningen University & Research

Waarom gooien we voedsel weg? Al meer dan tien jaar houd ik me met die vraag bezig. Ik onderzoek hoe voedselverspilling door de hele keten heen ontstaat en welke maatregelen we kunnen nemen om het tegen te gaan. Het is belangrijk om te leren en te onderzoeken hoe consumenten met de houdbaarheidsdatum omgaan.

Hilke Bos-Brouwers
Lees verder

Er zit meer potentie in een andere term, zoals ‘Het lekkerst tot’.

Veel van het weggooigedrag heeft met de datum op de verpakking te maken. Men ziet een datum en denkt: tot dan en niet verder. Dat weggooigedrag was het uitgangspunt voor ons onderzoek. Want goed omgaan met houdbaarheidsdata kan voedselverspilling voorkomen. Wat kunnen we met die datum doen, zodat er minder voedsel wordt weggegooid? Vier mogelijkheden:

1. Een andere term voor 'Ten minste houdbaar tot'
'Ten minste houdbaar tot' is een vreemde benaming die leidt tot verwarring. Er zit meer potentie in een term zoals 'het lekkerst tot'. Uit ons onderzoek blijkt dat consumenten daardoor beter snappen wat de aanduiding van de datum inhoudt. Maar helaas is er weinig speelruimte voor een naamsverandering. De Europese wet verplicht producenten om 'ten minste houdbaar tot' op de verpakking te zetten. Het kan pas veranderen als alle 27 lidstaten een nieuwe wet ondertekenen, en dat levert vertraging op. Dan kan de wetenschap het alternatief toelichten, maar niet verplichten.

2. De houdbaarheidsdatum weglaten
Het helemaal weglaten van een houdbaarheidsdatum vinden mensen ook niet prettig. Uiteindelijk gooien ze het ook weg als het er niet op staat, omdat ze überhaupt niet weten of het goed is. Daarnaast vind ik dat het weglaten van de datum op de verpakking ook niet past in een tijd waarin de vraag naar transparantie steeds groter wordt.

3. De betekenis beter uitleggen
Op een verpakking kan staan 'Te gebruiken tot', of er staat 'Ten minste houdbaar tot'. Het zijn beide houdbaarheidsdata, maar ze betekenen iets anders. En dat zorgt voor verwarring. In ons onderzoek ontdekten wij dat slechts de helft van de mensen dat weet. Daarom startte de Stichting Tegen Voedselverspilling deze week een campagne die het verschil tussen de termen duidelijker moet maken. Dat moet helpen om voedselverspilling tegen te gaan.

4. Verbeteren van de productsamenstelling
Voedseltechnologen zouden de samenstelling van producten kunnen verbeteren om voedsel nog langer houdbaar te maken. Zodat de datum op verpakkingen verlengd kan worden. Dit helpt consumenten beter plannen, maar kan ook het probleem naar achteren schuiven in plaats van op te lossen.

5. Slimme sensoren
We zouden de houdbaarheidsdatum visueel aantrekkelijker kunnen maken. Technisch is dat mogelijk. Bijvoorbeeld via een sensor die aangeeft hoe lang een product nog houdbaar is. De techniek erachter houdt dan rekening met de tijd en temperatuur. In Noorwegen lopen ze met die techniek voorop, met de 'Keep-it'-indicator. Dat metertje houdt de temperatuur in de gaten, en op basis daarvan zie je hoeveel dagen het product nog houdbaar is. Maar het levert wel een probleem op voor de consument als de sensor iets anders aangeeft dan de verplichte datumaanduiding. Daar wordt nog volop onderzoek naar gedaan.

Wat vind jij van het perspectief van Hilke Bos-Brouwers?

Miranda Boer

Manager PR & Communicatie bij Afvalfonds Verpakkingen

Tegenwoordig is er veel negatieve aandacht voor het verpakken van voedsel. Mensen begrijpen bijvoorbeeld niet waarom bepaalde groenten in plastic zitten. Dat wordt gezien als onnodig, en bovenal slecht voor het milieu. Maar het weggooien van die groenten heeft een groter effect op het milieu dan het weggooien van verpakkingen.

Miranda Boer
Lees verder

Het weggooien van voedsel heeft een groter effect op het milieu dan het weggooien van verpakkingen.

Een verpakking heeft een belangrijke functie. Het beschermt een product tijdens het transport en door het verpakken is voedsel veel langer houdbaar geworden. Daardoor kunnen we er langer over doen om voedsel te consumeren en gooien we het minder snel weg. Daarmee speelt het een cruciale rol in het tegengaan van voedselverspilling. Natuurlijk kijken producenten wel kritisch naar die verpakking: kan het anders? Kan het ook minder? Maar de verpakking helemaal weglaten is vaak geen optie.

Kijk, ruik en proef

Een andere belangrijke rol in het terugdringen van verspilling is de ten-minste-houdbaar-tot-datum. Er is een groep consumenten die alleen maar naar de houdbaarheidsdatum kijkt, terwijl we echt wel wat meer op onze zintuigen mogen vertrouwen, zoals het Voedingscentrum ons leert. Kijken, ruiken en proeven zegt vaak meer over houdbaarheid dan de datum. Vooral bij ongekoelde producten waarvan de verpakking nog niet open is geweest. Daardoor zou het weglaten van een datum op sommige producten ervoor kunnen zorgen dat we minder weggooien.

Wat vind jij van het perspectief van Miranda Boer?

Wieke van der Vossen-Wijmenga

Expert voedselveiligheid en etikettering bij Voedingscentrum

In 2016 verspilden we per persoon gemiddeld 41 kilogram aan voedsel. In 2019 was dit ongeveer 34 kilogram. Natuurlijk is dat nog steeds te veel, maar we zien wel een positieve ontwikkeling. In het weggooien van die 34 kilogram spelen verschillende aspecten een rol. Denk aan hoe we voedsel bewaren, ons aankoopgedrag en dat we bijvoorbeeld structureel te veel rijst koken.

Wieke van der Vossen-Wijmenga
Lees verder

Als de ten-minste-houdbaar-tot-datum verdwijnt, kunnen we onszelf trainen om zelf de kwaliteit in de gaten te houden door beter te kijken, te ruiken en te proeven.

Maar een belangrijke oorzaak van voedselverspilling, is de houdbaarheidsdatum. Producten met een verstreken houdbaarheidsdatum belanden vaak in de prullenbak. Omdat we onze zintuigen niet goed gebruiken. Als de ten-minste-houdbaar-tot-datum zou verdwijnen, kun je jezelf trainen om de kwaliteit in de gaten te houden door beter te kijken, te ruiken en te proeven. Daarom mag de ten-minste-houdbaar-tot-datum van mij verdwijnen, maar wel alleen bij producten waar geen veiligheidsrisico's zijn.

'Oude' koffie en 'verlopen' koekjes

Het weglaten van de datum gebeurt nu al bij een aantal lang houdbare producten, zoals keukenzout en kauwgom. Maar denk bijvoorbeeld ook aan verse groenten. Producenten van die voedingsmiddelen hoeven volgens de wet geen houdbaarheidsdatum meer te vermelden. Wat mij betreft breiden we die lijst uit. Met rijst en pasta, en vruchtenhagel bijvoorbeeld. Dat is een en al suiker, dat gaat echt niet zomaar verloren. Of denk aan koffie. Als je een pak koffie twee jaar na de houdbaarheidsdatum in je keukenkastje vindt, is de smaak misschien niet zó lekker meer als de fabrikant het bedoeld heeft. Maar je kunt het nog prima gebruiken. Datzelfde geldt voor koekjes. Is het echt zo erg als een 'verlopen' koekje iets minder knapperig is geworden?

Daarnaast klinkt 'ten minste houdbaar tot' best vaag. We kunnen eens nadenken over een andere term. Bijvoorbeeld 'kwaliteit gegarandeerd tot'. Uit onderzoek blijkt al dat die benaming minder verspilling veroorzaakt, maar de afname was niet gigantisch. Misschien moeten we de term helemaal weglaten en overgaan op symbolen. Maar ook dat zou verder onderzocht moeten worden.

Wat vind jij van het perspectief van Wieke van der Vossen-Wijmenga?

En wat doe jij? Als de datum achter 'Ten minste houdbaar tot' is verstreken, dan...