Hoe zetten we Nutri-Score in?

Volgend jaar verschijnt er een nieuw voedselkeuzelogo: Nutri-Score. Het logo ziet eruit als een soort energielabel, dat moet helpen om snel te zien of een product gezond is of niet. Een donkergroene A is de gezondste keuze, producten met een rode E zijn de minst gezonde. Dat klinkt simpel. Maar het keuzelogo kent ook een aantal handicaps: het moet een ingewikkelde afweging in een simpel logo vangen, en daarbij moet het ook nog eens aansluiten bij andere voedingsadviezen. Dat doet het nu niet, tot onvrede van voedingswetenschappers.

Dus hoe zorgen we ervoor dat Nutri-Score straks ook echt werkt?

We vroegen het drie experts. Bekijk hier hun perspectieven: 

Liesbeth Smit

Voedingswetenschapper & Creative Director van The Online Scientist

Voordat er een voedselkeuzelogo op producten in de supermarkt verschijnt, moet er een garantie zijn dat alle producten met een logo voldoen aan de 'Richtlijnen goede voeding'. Daarnaast moet het daadwerkelijk mensen helpen om een gezondere keuze te maken. Op dit moment voldoet Nutri-Score niet aan deze twee simpele voorwaarden.

De focus van de discussie onder voedingswetenschappers ligt louter op de criteria en het achterliggende algoritme. En daar gaat het volgens mij al fout. Een algoritme kan niet berekenen of een product gezond is of niet. Dan vervallen we in het aloude nutritionisme: het kijken naar individuele voedingsstoffen. Een product op zichzelf is nooit alleen gezond of ongezond. Dat hangt af van de rest van een eetpatroon en hoeveel ervan gegeten wordt. Door een logo op individuele producten te plaatsen gaan we qua kennis terug in de tijd, en vergeten we dat we moeten communiceren op het niveau van het eetpatroon.

Liesbeth Smit
Lees verder

We moeten zeker weten dat de invoering van zo’n logo alleen maar gunstig is voor de publieke gezondheid.

Daarnaast is het bij elke vorm van communicatie belangrijk om niet alleen de context te schetsen, maar ook te voorkomen dat het logo verkeerd geïnterpreteerd wordt.

Dat voorkom je door alle scenario's waarop consumenten de Nutri-Score verkeerd kunnen interpreteren, te tackelen. Het plaatsen van een logo op een product mag op geen enkele manier nadelige gevolgen hebben voor de gezondheid. Denk aan compensatiegedrag als gevolg van het zogenaamde halo-effect: door het logo lijkt het product gezonder dan het is en gaan consumenten daardoor meer eten dan wanneer er geen logo op zou staan. Maar denk bijvoorbeeld ook aan innovatieve pogingen van fabrikanten om het algoritme naar hun hand te zetten. 

Hoe voorkom je dit soort nadelige gevolgen? Door te communiceren over de context waarin het product gezond is, en alle mogelijke verwarring weg te nemen. Dit is overigens geen taak voor voedingswetenschappers, maar voor communicatie-experts.

De volledige context

Alleen een logo is niet voldoende. We weten namelijk dat mensen niet goed begrijpen wat het logo precies betekent. Stel je staat als consument voor het schap met ontbijtgranen en bent op zoek naar een gezond product. Je pakt de granola met een groen A-logo en denkt dat je een gezonde keuze maakt. De disclaimer zou hier moeten zijn dat ongezoete muesli of havermout een gezondere keuze is. En ook dat die producten pas een gezonde keuze zijn wanneer je het eet met ongezoete zuivel en vers fruit, en het niet combineert met zoete vanilleyoghurt en een plak ontbijtkoek. Elk product wat over gezondheid communiceert, moet de volledige context van het eetpatroon schetsen om verwarring te voorkomen. Dat is nu bijna onmogelijk, wat de vraag oproept wat een voedselkeuzelogo überhaupt kan bijdragen aan goede communicatie over een gezonde leefstijl.

Gekleurde gangpaden

In plaats van het benadrukken van individuele producten, zou je dit soort gezondheidsnudges op grotere schaal moeten aanpakken. In de supermarkt kun je bijvoorbeeld gangpaden of schappen kleuren geven: groen, voor producten die gezond zijn om elke dag te eten (volkoren granen, ongezoete zuivel, peulvruchten, groente en fruit – de basisproducten uit de Schijf van Vijf); oranje, voor producten die je met mate moet gebruiken en die in een gezond voedingspatroon passen; en rood voor producten die hier buiten vallen en ongunstig zijn voor de gezondheid (alcohol en ultrabewerkte voeding).

Dat creëert bewustwording, maar voorkomt ook dat aan individuele producten met groene logo's te veel gezondheidsvoordelen worden toegekend – die zijn er immers alleen voor een gezond eetpatroon in zijn geheel. Het is ook simpel voor de consument. Die ziet sneller of een boodschappenwagen vooral met producten uit de groene of rode gangpaden wordt gevuld.

Wie is er straks verantwoordelijk wanneer na vijf jaar blijkt dat het voedselkeuzelogo tot meer verwarring leidt?

Gebruik je gezonde verstand

Dat Nutri-Score internationaal wordt doorgedrukt als systeem mag geen excuus zijn om de wetenschap of ons gezonde verstand uit het oog te verliezen. Of te verzuimen om goed na te denken over mogelijke nadelige gevolgen van slechte communicatie. We moeten zeker weten dat de invoering van zo'n logo alleen maar gunstig is voor de publieke gezondheid. Wie is er straks verantwoordelijk wanneer na vijf jaar blijkt dat het voedselkeuzelogo tot meer verwarring leidt onder consumenten, en ze daardoor juist een ongezonder eetpatroon hebben geadopteerd?

Wat vind jij van het perspectief van Liesbeth Smit?

Patrick Wessels

Consumentenpsycholoog

Communicatie rondom een voedselkeuzelogo is een uitdaging. Door de enorme opkomst ervan in de afgelopen jaren, zijn consumenten kritisch geworden. Zodra er weer een nieuw logo of keurmerk verschijnt, vragen ze zich af: wie heeft dit nu weer bedacht, en is het wel onafhankelijk? Denk bijvoorbeeld aan het 'Ik kies bewust'-vinkje. Het logo bleek uiteindelijk veel te verwarrend. Dat wantrouwen maakt het moeilijk om een nieuw voedselkeuzelogo te introduceren.

Patrick Wessels
Lees verder

Een tv-kok of een foodinfluencer kan gaan koken met producten die hoog scoren volgens de Nutri-Score.

Het doet er niet per se toe wat de boodschap van het voedselkeuzelogo is. Het is belangrijker wie het overbrengt. Dat moet iemand zijn waar consumenten zich makkelijk mee kunnen identificeren, zoals een bekende tv-kok, of een foodinfluencer op Instagram. Naar hen kijken vaak consumenten die al geïnteresseerd zijn in gezonde voeding. Dat werkt denk ik beter dan een gestuurde boodschap van een autoritaire organisatie zoals de Consumentenbond. 

Tv-koks of een foodinfluencers kunnen bijvoorbeeld gaan koken met producten die hoog scoren volgens de Nutri-Score. Vervolgens is het dan aan hun volgers om de boodschap van het logo verder te verspreiden binnen familie- en vriendenkringen. Dan kan de bekendheid van Nutri-Score zich verder verspreiden, als een olievlek. 

Het kroket-effect 

Een ander belangrijk onderdeel van de communicatie, is het herkennen van het logo in de supermarkt. Daarvoor moet het schap omgegooid worden: geen categorieën meer bij elkaar, maar producten kriskras door elkaar heen. Waarom? Omdat producten met een rood label pas een betekenis krijgen als er etenswaar met een groen label naast ligt. Stel: Nutri-Score staat straks op de verpakking en je staat in de supermarkt voor het schap met chips. Dan zie je alleen maar rode beoordelingen op de zakken. Het maakt niet uit welke je kiest, elke zak is een minder gezonde keuze. Maar stel dat naast de chips een bak ongezouten noten staat, met een groene kleur. Dan heb je een product om je zak chips met een rood label te vergelijken. De kans is dan groter dat je het gezondere product kiest, met een groen label.

In bedrijfskantines werkt dat al zo: daar vind je een salade naast een kroket. Onbewust vergelijken mensen die twee producten dan met elkaar, en zijn ze sneller geneigd om toch voor de gezondere keuze te gaan. Dat gedrag zou ik graag terugzien in de supermarkt.

Wat vind jij van het perspectief van Patrick Wessels?

Annet Roodenburg

Lectoraat Voeding en Gezondheid aan HAS Hogeschool

Wanneer we Nutri-Score in Nederland gaan gebruiken, is het belangrijk dat er een goede communicatiestrategie komt. Maar dat is ingewikkeld, omdat consumenten nauwelijks op een logo letten. Er zijn wel consumenten die erop letten, maar die zijn vaak al geïnteresseerd in gezonde voeding. Terwijl we met Nutri-Score juist consumenten willen bereiken die zich nu (nog) niet zo met gezonde keuzes bezighouden. Dat is best een uitdaging.

Annet Roodenburg
Lees verder

Soms zie je dat foodinfluencers het net iets te sappig proberen te maken.

Voordat we hiermee over gezondere keuzes in de supermarkt gaan communiceren, vind ik het belangrijk dat Nutri-Score aansluit bij de Nederlandse Richtlijnen goede voeding en de Schijf van Vijf. Dat is nu niet het geval: de twee systemen zijn met elkaar in tegenspraak door de verschillen in de diverse productgroepen. Cola light scoort bijvoorbeeld beter dan een fles olijfolie, terwijl dit bij de Schijf van Vijf andersom is: daarin is olijfolie een verantwoord product, en cola niet. Door die verwarring bestaat de kans dat we het vertrouwen van consumenten verliezen. Niet alleen in Nutri-Score, maar ook in de Schijf van Vijf.

Een mogelijke rol voor foodinfluencers

Om dat te voorkomen, moeten we eerst het achterliggende algoritme van Nutri-Score aanpassen. Daarna kunnen we pas gaan nadenken over de uitleg van het logo, en wie daarover gaat communiceren. Dat zouden voedingswetenschappers kunnen doen. Maar wetenschap is vaak genuanceerd. Daarom zie ik ook zeker een rol voor foodinfluencers: zij kunnen Nutri-Score op een leukere manier aan consumenten uitleggen. Het is dan wel belangrijk dat de informatie die zij vertellen klopt. Want soms zie je dat een influencer de boodschap net iets te sappig probeert te maken. En dan kan de nuance van het voedselkeuzelogo juist verloren gaan.

Wat vind jij van het perspectief van Annet Roodenburg?